Rixaka ra vaNdebele eAfrika-Dzonga

Vanhu va rixaka ra vaNdebele eAfrika-Dzonga i vumbhoni bya kahle bya ku kombisa ku tiyisela ka vutivi bya ndhavuko.

Hambi leswi ava langutane na mintlhontlho yo tala na swiphiqo swa vukona ku suka eka nkarhi wa le mahlweni ya apartheid ku ya eka minkarhi ya sweswi.

VaNdebele va swi kotile ku hlayisa ndzhaka ya vona yo hlawuleka, ndhavuko wa vona wu vile xiphemu lexi hlamuselaka vutivi bya vona.

Ku cinca na ku pfumelelana na matimba ya le ndzeni na le handle eka matimu hinkwawo.

Vuhlalu, swifaniso leswi hanyaka swa le rirhangwini, vumaki lebyi rharhanganeke.

Swiambalo swa ndhavuko leswi hambaneke hinkwaswo i swikombiso leswi vonakaka swa vutivi bya vaNdebele na ndhavuko.

VaNdebele va dume hi vutshila bya vona byo hlawuleka, ngopfu ngopfu eka vuhlalu, lebyi talaka ku tirhisiwa ku hundzisa marungula.

Ku vulavula hi switori, na ku kombisa ndzhaka ya vona ya ndhavuko leyi fuweke.

Swiambalo swa vona swa ndhavuko, leswi khavisiweke hi vuhlalu bya mihlovo-hlovo na swivumbeko.

I ku yimela loku hlamarisaka ka vutivi bya vona na ku tinyungubyisa ka vona hi ndhavuko.

Namuntlha, va ka Ndebele va ya emahlweni va humelela, laha ndhavuko wa vona wu tlangaka xiphemu xa nkoka evuton’wini bya vona bya siku na siku.

Matshalatshala ya le ku endliweni ku hlayisa na ku tlakusa ndzhaka ya vona.

Ku tiyisisa leswaku vutivi byo hlawuleka bya vaNdebele na mindhavuko ya ndhavuko swi sirheleriwa eka tinxaka leti taka.

Source -African History