Timintsu ta vanhu va rixaka ra Vatsonga

Vanhu va rixaka ra vatsonga i rixaka ra Bantu leri nga ni tinxaka ti hambana.

Endzeni ka rona ngopfu ngopfu edzongeni wa Mozambique na le Afrika Dzonga (Limpopo na Mpumalanga).

Va vulavula Xitsonga, ririmi ra le Dzongeni wa Xibantu.

Nhlayo yitsongo swinene ya vanhu va Tsonga yi kumeka eZimbabwe nale n’walungwini wa Eswatini.

Vatsonga eMozambique va avela matimu yo karhi na lava va nga eAfrika-Dzonga.

Naswona va na maendlelo yo fana ya ndhavuko.

Hambi swiritano va hambana eka tindzimi leti vulavuriwaka.

Vanhu va vatsonga vasungule kusuka eCentral nale East Africa kun’wana exikarhi ka AD 200 na 500.

Naswona va rhurhele endzeni ka tiko ra Afrika Dzonga ku ringana ku tlula gidi ra malembe.

Ekusunguleni, vanhu va vatsonga vatshamile eribuweni ra lwandle rale n’walungwini wa Mozambique.

Kambe ekuheteleleni vatshamile exifundzheni xa Transvaal nale kusuhi na tindzhawu ta St Lucia Bay eAfrika Dzonga kusukela hi malembe yava 1300s.

Vanhu va vatsonga va vulavula ririmi ra Xitsonga, naswona hi ku ya hi van’wamatimu ririmi ra Xitsonga.

A a ri hluvukile hi malembe ya va 1500 na loyi a ri rhangeleke “ririmi ra Xithonga” leri a ri tiviwile tanihi masungulo lamakulu.

Buku yo sungula leyi tsariweke hi ririmi ra Xitsonga yi kandziyisiwile hi 1883 hi Paul Berthoud endzhaku ko nyiketela nkarhi lowu eneleke wo dyondza ririmi.

Hi ku angarhela, a ku ri na 7.3 wa timiliyoni ta swivulavuri swa Xitsonga hi 2011.

Leswi avaneke ngopfu exikarhi ka Afrika-Dzonga na Mozambique.

Vanhu va rixaka ra vatsonga va tiveka hi mincino yo hlaya ya ndhavuko yo fana na micino ya Makhwaya, Xithubu, Mchongolo na Xibelani.

Hlaya nakambe: Tiva rixaka ra vaNdebele ni matimu ya rona yo fuwa

Source: African History Book